คู่มือใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ของไทย ปี 2569: การพิจารณาขอบเขตการใช้ ใบกำกับภาษีมูลค่าเพิ่ม และแนวทางการเชื่อมต่อระบบ
ผู้เขียน: Somchai Phutthasak
ผู้วิจารณ์: Jintana Suriya
-
List Item #1
ก้าวสู่ตลาดไทย ค้นพบว่า ไทย จะช่วยขับเคลื่อนการขยายธุรกิจระดับโลกของคุณได้อย่างไร
เมื่อเริ่มดำเนินธุรกิจในประเทศไทย บริษัทมักให้ความสำคัญกับการจัดตั้งบริษัท การจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม และการยื่นแบบภาษีก่อน ส่วนใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์มักถูกมองว่าเป็นเรื่องของระบบซอฟต์แวร์ที่สามารถดำเนินการภายหลังได้ อย่างไรก็ตาม e-Tax Invoice ไม่ได้เปลี่ยนเพียงวิธีจัดทำและส่งมอบใบกำกับภาษี แต่ยังส่งผลต่อความสอดคล้องของข้อมูลลูกค้า การยืนยันรายการค้า บัญชีภาษีขาย การบันทึกบัญชี และการยื่นแบบภาษีมูลค่าเพิ่มด้วย
ณ วันที่ 7 กันยายน 2569 ข้อมูลทางการที่ตรวจสอบสำหรับบทความนี้แสดงให้เห็นว่า ประเทศไทยยังคงมีช่องทางการใช้งานใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์หลายรูปแบบ จึงไม่อาจสรุปได้ว่า “กิจการทุกแห่งในประเทศไทยต้องยุติการใช้ใบกำกับภาษีแบบกระดาษและเปลี่ยนมาใช้ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ทั้งหมดโดยภาคบังคับ” กิจการควรตรวจสอบสถานะการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มและหน้าที่ในการออกใบกำกับภาษีก่อน จากนั้นจึงพิจารณาข้อกำหนดด้านกฎหมายหรือสัญญาที่เกี่ยวข้อง ความต้องการของลูกค้า ปริมาณใบกำกับภาษี ความซับซ้อนของธุรกิจ และระบบที่ใช้อยู่ เพื่อประเมินว่าควรเริ่มใช้งานในขณะนี้หรือไม่ ควรเลือกช่องทางใด และต้องเตรียมความพร้อมด้านใดบ้าง
บทความนี้เรียบเรียงตามลำดับ “ขอบเขตของหลักเกณฑ์ → การพิจารณาความเหมาะสม → ช่องทางการใช้งาน → การเตรียมความพร้อมก่อนเริ่มใช้ระบบ” โดยมุ่งตอบสามประเด็นสำคัญ ได้แก่ กิจการควรพิจารณาใช้ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์เมื่อใด ควรเลือกระหว่างสองช่องทางหลักอย่างไร และควรลดความผิดพลาดด้านข้อมูลและการปฏิบัติงานก่อนเริ่มใช้งานจริงอย่างไร
1. ลักษณะและขอบเขตการใช้ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทย
ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ของไทยไม่ใช่ภาษีประเภทใหม่ และไม่ใช่เอกสารภาษีอีกประเภทหนึ่งที่เพิ่มขึ้นจากใบกำกับภาษีเดิม แต่เป็นหลักเกณฑ์ที่กำหนดวิธีจัดทำ รับรอง ส่งมอบ และเก็บรักษาใบกำกับภาษีที่ถูกต้องตามข้อกำหนดทางภาษีในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ รวมถึงวิธีนำข้อมูลดังกล่าวเข้าสู่ระบบบัญชีและการบริหารภาษีของกิจการ
1.1 ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์เปลี่ยนกระบวนการทำงานของใบกำกับภาษี
ใบกำกับภาษีแบบกระดาษอาศัยเอกสารต้นฉบับ ลายมือชื่อหรือตราประทับ และการจัดเก็บเอกสารทางกายภาพเป็นหลัก เมื่อใช้ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ ขั้นตอนเหล่านี้จะดำเนินการในสภาพแวดล้อมอิเล็กทรอนิกส์ กิจการต้องจัดทำใบกำกับภาษีตามหลักเกณฑ์ของระบบ รับรองเอกสารด้วยลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์ ตราประทับเวลา หรือวิธีการที่กำหนด แล้วจึงส่งมอบและเก็บรักษาในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์
สิ่งที่กิจการต้องบริหารจัดการคือกระบวนการทั้งหมด ตั้งแต่ข้อมูลรายการค้า การออกใบกำกับภาษี การรับรองเอกสาร การส่งมอบ จนถึงการบันทึกบัญชี อย่างน้อยควรกำหนดประเด็นต่อไปนี้ให้ชัดเจน:
- ระบบใดเป็นระบบที่จัดทำใบกำกับภาษี และข้อมูลมูลค่ารายการ อัตราภาษี และจำนวนภาษีมาจากแหล่งใด
- ใครเป็นผู้ตรวจสอบชื่อลูกค้า เลขประจำตัวผู้เสียภาษี และที่อยู่ และจะแก้ไขข้อมูลที่ผิดพลาดอย่างไร
- ใบกำกับภาษีได้รับการรับรองทางอิเล็กทรอนิกส์อย่างไร และส่งมอบให้ลูกค้าผ่านช่องทางใด
- ใบกำกับภาษีและหลักฐานการรับรองเก็บไว้ที่ใด และใครเป็นผู้บริหารสิทธิ์การเข้าถึง
- ข้อมูลใบกำกับภาษีเข้าสู่สมุดบัญชี รายงานภาษีขาย และแบบภาษีมูลค่าเพิ่มอย่างไร
หากฝ่ายขาย ฝ่ายออกใบกำกับภาษี ฝ่ายบัญชี และผู้รับผิดชอบการยื่นแบบภาษีเป็นคนละทีม หรือใช้ผู้ให้บริการหลายราย กิจการยิ่งควรกำหนดล่วงหน้าว่าใครเป็นผู้จัดเตรียมข้อมูล ข้อมูลจะส่งต่อกันอย่างไร และใครเป็นผู้ตรวจสอบเมื่อข้อมูลไม่ตรงกัน
1.2 ไฟล์ PDF ทั่วไปไม่ถือเป็นใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ที่ถูกต้องโดยอัตโนมัติ
การจัดทำใบกำกับภาษีด้วยโปรแกรมสำนักงาน ส่งออกเป็นไฟล์ PDF และส่งให้ลูกค้า แสดงเพียงว่าเอกสารถูกส่งในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์เท่านั้น ไม่ได้หมายความว่าเอกสารดังกล่าวเป็นใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ภายใต้ระบบภาษีของไทย การพิจารณาความถูกต้องต้องดูว่ากิจการใช้ช่องทางใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ที่กรมสรรพากรรับรองหรือไม่ และได้ดำเนินการจดทะเบียน จัดทำ รับรอง ส่งมอบ และเก็บรักษาตามข้อกำหนดของช่องทางนั้นหรือไม่
กล่าวโดยสรุป ไฟล์อิเล็กทรอนิกส์เป็นเพียงรูปแบบของเอกสาร ส่วนใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ต้องผ่านกระบวนการจัดทำ รับรอง ส่งมอบ และเก็บรักษาตามหลักเกณฑ์ทางภาษีที่เกี่ยวข้องด้วย
ดังนั้น กิจการไม่ควรพิจารณาเพียงว่าเอกสารเป็นไฟล์ PDF หรือไม่ แต่ต้องตรวจสอบทุกขั้นตอนตั้งแต่การออกใบกำกับภาษีจนถึงการจัดเก็บเอกสาร
2. วิธีพิจารณาว่าใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์มีผลใช้กับกิจการในปี 2569 หรือไม่
กิจการต้องตอบคำถามสามข้อแยกจากกัน ได้แก่ มีหน้าที่ออกใบกำกับภาษีหรือไม่ มีข้อกำหนดให้ใช้รูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ที่ใช้กับกิจการหรือไม่ และหากไม่มีข้อบังคับ กิจการมีเหตุผลทางธุรกิจเพียงพอที่จะเริ่มใช้งานโดยสมัครใจหรือไม่
2.1 หน้าที่ออกใบกำกับภาษีมูลค่าเพิ่มไม่เท่ากับหน้าที่เข้าร่วมระบบอิเล็กทรอนิกส์
เมื่อจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มในประเทศไทยแล้ว กิจการต้องออกใบกำกับภาษีมูลค่าเพิ่มสำหรับการขายสินค้าหรือให้บริการที่อยู่ในบังคับภาษีตามหลักเกณฑ์ที่ใช้บังคับ ขั้นแรกจึงต้องยืนยันว่ากิจการมีหน้าที่ออกใบกำกับภาษีหรือไม่ และใบกำกับภาษีต้องมีข้อมูลทางภาษีใดบ้าง ส่วนใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์เป็นการพิจารณาเพิ่มเติมว่าเอกสารดังกล่าวจะจัดทำ รับรอง ส่งมอบ และเก็บรักษาผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ที่กรมสรรพากรรับรองหรือไม่
กิจการสามารถตรวจสอบตามลำดับต่อไปนี้:
- กิจการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มแล้ว หรือมีหน้าที่ต้องจดทะเบียนหรือไม่
- รายการค้าในปัจจุบันต้องออกใบกำกับภาษีมูลค่าเพิ่มหรือไม่
- มีข้อกำหนดเฉพาะให้กิจการใช้ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์หรือไม่
- แม้ไม่มีข้อบังคับเป็นการทั่วไป กิจการเหมาะสมที่จะเริ่มใช้งานโดยสมัครใจหรือไม่
- กิจการควรเลือกช่องทางใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ใด
- ระบบธุรกิจและระบบการเงินที่ใช้อยู่สามารถรองรับการดำเนินงานอย่างต่อเนื่องได้หรือไม่
หากกิจการยังไม่เข้าใจสถานะการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มและหน้าที่ในการออกใบกำกับภาษีอย่างชัดเจน การเลือกระบบใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ทันทีอาจทำให้หน้าที่ทางภาษีปะปนกับเครื่องมือทางเทคนิค อ่านเพิ่มเติม: คู่มือภาษีมูลค่าเพิ่มของไทย ปี 2569: เกณฑ์การจดทะเบียน อัตรา 7% และการยื่นแบบรายเดือน
2.2 ควรแยกพิจารณาข้อกำหนดทางกฎหมาย ข้อกำหนดของลูกค้า และข้อกำหนดของกลุ่มบริษัท
การที่กิจการไม่อยู่ภายใต้ข้อบังคับทั่วไปไม่ได้หมายความว่าสามารถละเลยใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ได้ตลอดไป ในการดำเนินธุรกิจจริง กฎเกณฑ์ด้านการกำกับดูแลหรืออุตสาหกรรม สัญญากับลูกค้า นโยบายการเงินของกลุ่มบริษัท และขนาดธุรกิจ ล้วนมีผลต่อจังหวะเวลาที่ควรเริ่มใช้งาน ตัวอย่างเช่น เมื่อลูกค้าต้องการการรับรองทางอิเล็กทรอนิกส์ ปริมาณใบกำกับภาษีรายเดือนเพิ่มขึ้น หลายสาขาหรือหลายทีมออกใบกำกับภาษีแยกกัน หรือกลุ่มบริษัทมีแผนใช้ระบบการเงินร่วมกัน ต้นทุนการบริหารด้วยวิธีเดิมมักเพิ่มสูงขึ้นเรื่อย ๆ
กิจการควรแยกระหว่าง “กฎหมายกำหนดให้ต้องใช้หรือไม่” กับ “มีความคุ้มค่าในการดำเนินงานหรือไม่” ความต้องการเพิ่มประสิทธิภาพภายในไม่ควรถูกอธิบายว่าเป็นข้อบังคับทางกฎหมาย ในทางกลับกัน การไม่มีข้อบังคับทั่วไปในปัจจุบันก็ไม่ควรทำให้กิจการมองข้ามความเปลี่ยนแปลงของข้อกำหนดลูกค้าและระบบงาน
2.3 ผลการประเมินเบื้องต้นที่กิจการมักพบ
| สถานการณ์ของกิจการ | ข้อเสนอแนะเบื้องต้นด้านการดำเนินงาน |
|---|---|
| มีข้อกำหนดทางกฎหมาย อุตสาหกรรม หรือสัญญาที่ชัดเจน | ประเมินและดำเนินการตามข้อกำหนดเฉพาะ |
| ไม่มีข้อบังคับทั่วไป แต่ลูกค้ากำหนดให้ใช้ ปริมาณใบกำกับภาษีเพิ่มขึ้น หรือจำเป็นต้องรวมระบบ | วางแผนล่วงหน้าและเลือกช่องทางที่เหมาะสม |
| จำนวนใบกำกับภาษีน้อย ลูกค้าไม่กำหนดให้ส่งทางอิเล็กทรอนิกส์ และกระบวนการกระดาษยังทำงานได้มั่นคง | อาจยังไม่เริ่มใช้ แต่ต้องควบคุมการออกใบกำกับภาษีและติดตามความเปลี่ยนแปลงของข้อกำหนด |
| นิติบุคคลผู้ทำรายการ หน้าที่ออกใบกำกับภาษี หรือข้อมูลรายการค้ายังไม่ชัดเจน | จัดกระบวนการรายการค้าและการออกใบกำกับภาษีให้ชัดเจนก่อนตัดสินใจใช้ระบบอิเล็กทรอนิกส์ |
ตารางข้างต้นเป็นเพียงการประเมินเบื้องต้นด้านการนำระบบไปใช้และการบริหารงาน ไม่อาจใช้แทนการตรวจสอบกฎหมาย กฎเกณฑ์เฉพาะอุตสาหกรรม หรือข้อกำหนดตามสัญญา เมื่อธุรกิจมีความซับซ้อนมากขึ้น หากกิจการยังระบุไม่ได้ว่าใครรับผิดชอบการออกใบกำกับภาษี ข้อมูลมาจากที่ใด และแต่ละฝ่ายตรวจสอบความสอดคล้องกันอย่างไร การเริ่มใช้ระบบในภายหลังอาจทำให้มีต้นทุนการปรับเปลี่ยนสูงขึ้น
3. ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์เกี่ยวข้องกับใบกำกับภาษีมูลค่าเพิ่มอย่างไร
ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์และใบกำกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT Invoice) ไม่ใช่เอกสารสองประเภทที่ใช้ทดแทนกัน ใบกำกับภาษีมูลค่าเพิ่มกำหนดหน้าที่ทางภาษีของเอกสาร ผู้มีหน้าที่ออก และข้อมูลที่กฎหมายกำหนด ส่วนใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์กำหนดวิธีจัดทำ รับรอง ส่งมอบ และเก็บรักษาเอกสารดังกล่าวในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์
| ประเด็นพิจารณา | ใบกำกับภาษีมูลค่าเพิ่ม | ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ |
|---|---|---|
| หน้าที่หลัก | เป็นหลักฐานรายการที่อยู่ในบังคับภาษี ภาษีขาย และข้อมูลทางภาษีที่เกี่ยวข้อง | จัดทำ รับรอง ส่งมอบ และเก็บรักษาใบกำกับภาษีในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ |
| ประเด็นสำคัญ | ผู้ออก รายละเอียดรายการ อัตราภาษี จำนวนภาษี และข้อมูลที่จำเป็น | ใช้ช่องทางที่ได้รับการรับรอง และปฏิบัติตามข้อกำหนดด้านการรับรองและการเก็บรักษา |
| รูปแบบเอกสาร | อาจใช้รูปแบบกระดาษตามที่หลักเกณฑ์อนุญาต | ใช้ไฟล์อิเล็กทรอนิกส์และกลไกการรับรองที่เกี่ยวข้อง |
| ความสัมพันธ์กับการยื่นแบบ | เป็นเอกสารสำคัญสำหรับภาษีขายและภาษีซื้อ | ข้อมูลต้องสอดคล้องกับรายงานภาษี สมุดบัญชี และแบบภาษี |
| จุดเน้นในการดำเนินการ | เนื้อหาทางภาษีและหน้าที่ในการออกเอกสาร | เชื่อมข้อกำหนดทางภาษีกับกระบวนการธุรกิจและการทำงานของระบบ |
3.1 ใบกำกับภาษีมูลค่าเพิ่มกำหนดหน้าที่ของเอกสารทางภาษี
เมื่อต้องพิจารณาว่าใบกำกับภาษีฉบับหนึ่งใช้ประกอบการดำเนินการด้านภาษีมูลค่าเพิ่มได้หรือไม่ กิจการควรตรวจสอบก่อนว่าผู้ออกมีคุณสมบัติถูกต้อง ข้อมูลผู้ซื้อถูกต้อง รายละเอียดรายการค้าสอดคล้องกับสัญญาและการส่งมอบ รวมถึงฐานภาษี อัตราภาษี จำนวนภาษี และข้อมูลสำคัญอื่นครบถ้วนหรือไม่
หากใบกำกับภาษีขาดข้อมูลสำคัญ หรือผู้ออกไม่มีสิทธิออกเอกสารภาษีประเภทนั้น แม้จะส่งเอกสารผ่านช่องทางอิเล็กทรอนิกส์ ก็ไม่ได้ทำให้เอกสารมีผลทางภาษีที่เกี่ยวข้องโดยอัตโนมัติ
3.2 ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์กำหนดวิธีจัดทำและบริหารเอกสาร
แม้จะใช้ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์แล้ว กิจการยังต้องยืนยันก่อนว่านิติบุคคลใดเป็นผู้ขายสินค้าหรือให้บริการจริง หน้าที่เสียภาษีเกิดขึ้นเมื่อใด ใบกำกับภาษีต้องมีข้อมูลใด และต้องใช้วิธีปฏิบัติทางภาษีอย่างไร หลังจากยืนยันประเด็นเหล่านี้แล้ว จึงจัดทำ รับรอง ส่งมอบ และเก็บรักษาเอกสารผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์
ลำดับที่เหมาะสมคือ ตรวจสอบรายการค้าและหลักเกณฑ์การออกใบกำกับภาษีก่อน จากนั้นจัดข้อมูลธุรกิจให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน แล้วจึงเลือกช่องทางใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ที่สอดคล้องกับกระบวนการทำงาน หากซื้อระบบก่อนแล้วให้ฝ่ายการเงินนำรายการเดิมที่ยังไม่ชัดเจนเข้าระบบ ปัญหาที่มีอยู่จะไม่หายไปเพียงเพราะเปลี่ยนเป็นระบบดิจิทัล
3.3 การใช้ระบบอิเล็กทรอนิกส์ไม่ได้ทำให้หักภาษีซื้อได้โดยอัตโนมัติ
ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ช่วยตรวจสอบความน่าเชื่อถือของเอกสารและติดตามข้อมูลได้สะดวกขึ้น แต่การที่ผู้ซื้อได้รับใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ไม่ได้หมายความว่าจะมีสิทธิหักภาษีซื้อโดยอัตโนมัติ ผู้ซื้อยังต้องตรวจสอบว่ารายการค้าเกิดขึ้นจริง ข้อมูลในใบกำกับภาษีถูกต้อง การซื้อเกี่ยวข้องกับกิจการที่มีสิทธิ และใบกำกับภาษีสอดคล้องกับสัญญา การชำระเงิน การส่งมอบ และหลักฐานการตรวจรับ
ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ช่วยยกระดับการบริหารเอกสาร แต่ไม่สามารถทดแทนเงื่อนไขการหักภาษีซื้อหรือการตรวจสอบว่ารายการค้าเกิดขึ้นจริง อ่านเพิ่มเติม: คู่มือการปฏิบัติตามข้อกำหนดทางภาษีของไทย: ภาษีเงินได้นิติบุคคล VAT และภาษีหัก ณ ที่จ่าย
4. ช่องทางหลักสองรูปแบบสำหรับใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ของไทย
ภายใต้ระบบที่ใช้อยู่ในประเทศไทย ช่องทางหลักประกอบด้วยระบบ e-Tax Invoice & e-Receipt และระบบ e-Tax Invoice by Email สำหรับผู้ประกอบการที่มีคุณสมบัติตามกำหนด การเลือกช่องทางไม่ควรพิจารณาเพียงว่าช่องทางใดยื่นคำขอได้ง่ายกว่า แต่ต้องพิจารณาคุณสมบัติของนิติบุคคล ระดับรายได้ ปริมาณใบกำกับภาษี ข้อกำหนดของลูกค้า และความจำเป็นในการเชื่อมต่อกับระบบภายในด้วย
4.1 ระบบ e-Tax Invoice & e-Receipt
ระบบนี้เหมาะกับกิจการที่มีปริมาณใบกำกับภาษีสูง กระบวนการธุรกิจซับซ้อน หรือต้องการเชื่อมใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์กับระบบคำสั่งซื้อ สินค้าคงคลัง การรับชำระเงิน และระบบบัญชี ก่อนเริ่มดำเนินการ กิจการควรตรวจสอบนิติบุคคลผู้ยื่นคำขอและสถานะการจดทะเบียนภาษี จากนั้นจึงวางแผนใบรับรองอิเล็กทรอนิกส์ การจัดทำใบกำกับภาษี การรับรอง การส่งมอบ การเก็บรักษา และการตรวจสอบข้อมูลอย่างต่อเนื่อง
หากกลุ่มบริษัทใช้ระบบวางแผนทรัพยากรองค์กรร่วมกัน ต้องตรวจสอบว่าระบบดังกล่าวรองรับช่องข้อมูลในใบกำกับภาษีของไทย วิธีการรับรอง และข้อกำหนดการเก็บรักษาไฟล์อิเล็กทรอนิกส์หรือไม่ โมดูลใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ที่ใช้ในประเทศหรือเขตอำนาจอื่นไม่ควรถูกนำมาใช้ในประเทศไทยโดยไม่ได้ตรวจสอบข้อกำหนดท้องถิ่นก่อน
4.2 ระบบ e-Tax Invoice by Email
ระบบ e-Tax Invoice by Email มุ่งรองรับผู้ประกอบการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มขนาดเล็กที่มีจำนวนใบกำกับภาษีไม่มากและมีข้อจำกัดด้านการพัฒนาระบบ คู่มือการปฏิบัติงานฉบับปัจจุบันของกรมสรรพากรระบุว่า ผู้สมัครต้องเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม มีรายได้ต่อปีไม่เกิน 30 ล้านบาท และมีคุณสมบัติอื่นตามที่กำหนด
เมื่อได้รับอนุมัติ กิจการต้องลงทะเบียนอีเมลเฉพาะสำหรับออกและส่งใบกำกับภาษี จากนั้นจัดทำและส่งเอกสารตามวิธีที่กำหนด และดำเนินการประทับรับรองเวลา (Time Stamp) ผ่านระบบที่เกี่ยวข้อง เมื่อรับรองแล้ว ทั้งกิจการและผู้ซื้อต้องเก็บรักษาไฟล์ที่ผ่านการรับรอง
ช่องทางนี้ช่วยลดภาระด้านระบบสำหรับกิจการขนาดเล็ก แต่การมีรายได้อยู่ในเกณฑ์ไม่ได้หมายความว่าช่องทางดังกล่าวเหมาะสมเสมอไป กิจการควรพิจารณาปริมาณใบกำกับภาษีรายเดือน การยอมรับของลูกค้าต่อการส่งทางอีเมล ผู้รับผิดชอบกล่องอีเมล วิธีจัดเก็บไฟล์ที่มีตราประทับเวลา ขั้นตอนการแก้ไขและยกเลิก ตลอดจนความเหมาะสมเมื่อธุรกิจเติบโตขึ้น
4.3 ควรเลือกระหว่างสองช่องทางอย่างไร
| ปัจจัยพิจารณา | e-Tax Invoice & e-Receipt | e-Tax Invoice by Email |
|---|---|---|
| สถานการณ์ที่เหมาะสม | ปริมาณใบกำกับภาษีสูง ธุรกิจซับซ้อน และต้องเชื่อมต่อระบบภายใน | ผู้ประกอบการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มที่มีคุณสมบัติตามกำหนดและมีปริมาณเอกสารไม่มาก |
| การเชื่อมต่อระบบภายใน | เชื่อมกับระบบคำสั่งซื้อ สินค้าคงคลัง และบัญชีได้ | ดำเนินการผ่านอีเมลเป็นหลัก ความต้องการด้านระบบไม่ซับซ้อน |
| วิธีรับรอง | รับรองตามระบบใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ที่เกี่ยวข้อง | ส่งผ่านอีเมลที่ลงทะเบียนและรับรองด้วยตราประทับเวลา |
| จุดเน้นในการดำเนินการ | การตั้งค่าระบบ ส่วนเชื่อมต่อข้อมูล สิทธิ์ และการบำรุงรักษาต่อเนื่อง | การบริหารอีเมล การส่งรายฉบับ ตราประทับเวลา และการจัดเก็บไฟล์ |
| ความเหมาะสมเมื่อธุรกิจเติบโต | รองรับปริมาณที่เพิ่มขึ้นและการรวมระบบได้ดีกว่า | ควรประเมินใหม่เมื่อธุรกิจเติบโต |
กิจการไม่ควรพิจารณาเฉพาะรายได้ในปัจจุบัน แต่ควรประเมินปริมาณใบกำกับภาษี โครงสร้างลูกค้า และแผนพัฒนาระบบในช่วงหนึ่งถึงสองปีข้างหน้าด้วย
5. กิจการควรวางแผนใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์เมื่อใด
การพิจารณาว่าควรเริ่มใช้ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ทันทีหรือไม่ ไม่ควรดูเพียงว่าบริษัทจัดตั้งมานานเท่าใด ปัจจัยที่สำคัญกว่าคือประเภทลูกค้า ปริมาณใบกำกับภาษี ข้อกำหนดของลูกค้า และความสามารถของระบบปัจจุบันในการรองรับการเติบโตของธุรกิจ
5.1 ขั้นตอนการจัดตั้งบริษัท: กำหนดนิติบุคคลผู้ทำรายการค้าและออกใบกำกับภาษี
ในช่วงจัดตั้งบริษัท กิจการอาจยังไม่จำเป็นต้องใช้ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ทันที แต่ควรกำหนดก่อนว่านิติบุคคลใดเป็นผู้ทำสัญญา รับชำระเงิน ส่งมอบ และออกใบกำกับภาษี รายได้ส่วนใดรับรู้โดยบริษัทไทย ใครเป็นผู้รวบรวมข้อมูลลูกค้า และงานบัญชีจะดำเนินการโดยทีมภายในหรือผู้ให้บริการภายนอก
หากบริษัทไทยเป็นผู้ลงนามในสัญญา แต่ข้อมูลคำสั่งซื้อ การรับชำระเงิน และการออกใบกำกับภาษีถูกจัดเก็บแยกกันที่สำนักงานใหญ่ ทีมธุรกิจในไทย และสำนักงานบัญชีภายนอก แม้จะเชื่อมต่อระบบใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์แล้ว ก็ยังยากที่จะทำให้ข้อมูลทุกส่วนตรงกัน ในขั้นตอนนี้ การกำหนดนิติบุคคลผู้ทำธุรกรรม หน้าที่ออกใบกำกับภาษี และแหล่งข้อมูลให้ชัดเจนสำคัญกว่าการเร่งเลือกซอฟต์แวร์
5.2 ขั้นตอนการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม: กำหนดวิธีบริหารใบกำกับภาษี
เมื่อจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม กิจการควรกำหนดพร้อมกันว่าใบกำกับภาษีจะจัดทำ กำหนดเลขที่ อนุมัติ ส่งมอบ แก้ไข และเก็บรักษาอย่างไร หากยังใช้ใบกำกับภาษีแบบกระดาษ ต้องกำหนดวิธีควบคุมเลขที่ให้ต่อเนื่อง การส่งมอบต้นฉบับ การเก็บร่องรอยการยกเลิกและแก้ไข และการกระทบยอดกับรายงานภาษีขาย ส่วนกิจการที่เตรียมใช้ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ต้องเลือกช่องทาง กำหนดสิทธิ์ในระบบ และวางวิธีรับรองและเก็บรักษาไฟล์เพิ่มเติม
5.3 ขั้นตอนที่ธุรกิจเติบโต: ประเมินใหม่จากการออกใบกำกับภาษีจริง
เมื่อเริ่มดำเนินธุรกิจแล้ว หากปริมาณใบกำกับภาษีรายเดือนเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ ลูกค้าเริ่มขอให้ส่งหรือรับรองเอกสารทางอิเล็กทรอนิกส์ เกิดข้อผิดพลาดจากการป้อนข้อมูลด้วยมือบ่อยครั้ง หรือหลายสาขาและหลายทีมออกใบกำกับภาษีแยกกัน กิจการควรประเมินว่าวิธีเดิมยังเหมาะสมหรือไม่
ตัวอย่างเช่น ในช่วงเริ่มต้นกิจการอาจออกใบกำกับภาษีเพียงสิบกว่าฉบับต่อเดือนและยังสามารถบริหารด้วยมือได้ แต่เมื่อเข้าสู่ห่วงโซ่อุปทานของลูกค้ารายใหญ่ ต้องจัดการใบกำกับภาษีหลายร้อยฉบับต่อเดือน และมีการคืนสินค้า ส่วนลด หรือการปรับราคาบ่อยครั้ง วิธีเดิมอาจไม่สามารถรองรับธุรกิจได้อย่างรวดเร็ว
5.4 ขั้นตอนการพัฒนาระบบ: จัดข้อมูลให้เป็นมาตรฐานก่อนเชื่อมใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์
เมื่อกิจการวางแผนใช้ระบบวางแผนทรัพยากรองค์กร ระบบบริหารความสัมพันธ์ลูกค้า หรือแพลตฟอร์มคำสั่งซื้อที่พัฒนาขึ้นเอง ไม่ควรแยกใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ออกเป็นโมดูลที่ไม่เชื่อมโยงกับระบบอื่น กิจการควรกำหนดก่อนว่าระบบใดเป็นแหล่งข้อมูลลูกค้า รายละเอียดรายการค้า วันที่ออกใบกำกับภาษี อัตราและจำนวนภาษี ข้อมูลการรับชำระ และข้อมูลการแก้ไข รวมถึงกำหนดแหล่งข้อมูลหลักเมื่อข้อมูลแต่ละระบบไม่ตรงกัน
หากข้อมูลพื้นฐานไม่สอดคล้องกัน ระบบใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์จะเพียงนำข้อผิดพลาดเข้าสู่การออกใบกำกับภาษีและการยื่นแบบได้รวดเร็วขึ้น แต่ไม่สามารถแก้ปัญหาที่ต้นเหตุได้
6. สิ่งที่ต้องเตรียมก่อนเริ่มใช้ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์
เมื่อเลือกช่องทางแล้ว กิจการยังต้องจัดระเบียบข้อมูลพื้นฐาน กำหนดความรับผิดชอบของแต่ละฝ่าย วางขั้นตอนจัดการกรณีผิดปกติ และทดสอบระบบก่อนเปิดใช้งาน ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ไม่ใช่เพียงการจดทะเบียนของฝ่ายการเงิน แต่เกี่ยวข้องกับการยืนยันรายการค้า การออกใบกำกับภาษี การบันทึกบัญชี และการยื่นแบบภาษี จึงต้องให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทำงานบนข้อมูลและหลักเกณฑ์ชุดเดียวกัน
6.1 จัดเตรียมข้อมูลพื้นฐานของลูกค้าและรายการค้า
ก่อนเปิดใช้งาน กิจการควรตรวจสอบอย่างน้อย ได้แก่ ชื่อนิติบุคคลและเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของลูกค้า สถานะสำนักงานใหญ่หรือสาขา ที่อยู่จดทะเบียนภาษี อีเมลสำหรับรับใบกำกับภาษี ชื่อสินค้าหรือบริการ และความสอดคล้องของข้อมูลในสัญญา คำสั่งซื้อ การส่งมอบ และการออกใบกำกับภาษี
การรับรองทางอิเล็กทรอนิกส์ยืนยันเพียงว่าไฟล์ผ่านขั้นตอนการรับรองที่กำหนด หากชื่อลูกค้า เลขประจำตัวผู้เสียภาษี หรือรายละเอียดรายการค้าผิด ระบบจะไม่แก้ไขให้กิจการโดยอัตโนมัติ
6.2 แบ่งความรับผิดชอบระหว่างฝ่ายธุรกิจ การเงิน ภาษี และระบบสารสนเทศ
| ผู้รับผิดชอบ | หน้าที่หลัก |
|---|---|
| ฝ่ายธุรกิจ | ยืนยันข้อมูลลูกค้า รายละเอียดรายการ การส่งมอบ และคำขอออกใบกำกับภาษี |
| ฝ่ายการเงิน | ตรวจสอบมูลค่า อัตราภาษี จำนวนภาษี และบันทึกบัญชี |
| ผู้รับผิดชอบด้านภาษี | พิจารณาประเภทใบกำกับภาษี เวลาที่ต้องออก และการยื่นแบบที่เกี่ยวข้อง |
| ทีมเทคโนโลยีสารสนเทศหรือผู้ให้บริการระบบ | ตั้งค่าระบบ สิทธิ์ การรับรอง การส่งข้อมูล และการสำรองข้อมูล |
| ฝ่ายบริหาร | อนุมัติกรณีผิดปกติและการแก้ไขที่มีนัยสำคัญ พร้อมกำหนดผู้รับผิดชอบ |
| สำนักงานบัญชีหรือที่ปรึกษาภาษีภายนอก | สนับสนุนการยื่นแบบ การตรวจสอบ และการติดตามการปฏิบัติตามข้อกำหนด |
ผู้ให้บริการภายนอกสามารถช่วยดำเนินการและตรวจสอบได้ แต่ข้อมูลลูกค้า รายละเอียดรายการค้า และคำขอออกใบกำกับภาษียังคงมาจากภายในกิจการ แม้จะว่าจ้างสำนักงานบัญชีภายนอก กิจการก็ควรกำหนดผู้รับผิดชอบการออกใบกำกับภาษีและผู้อนุมัติภายในให้ชัดเจน
6.3 กำหนดขั้นตอนสำหรับข้อผิดพลาด การแก้ไข และการยกเลิก
กิจการไม่ควรทดสอบเฉพาะการออกใบกำกับภาษีตามปกติ แต่ต้องกำหนดวิธีจัดการเมื่อชื่อลูกค้าหรือเลขประจำตัวผู้เสียภาษีผิด มูลค่าหรือจำนวนภาษีผิด มีการคืนสินค้าหรือให้ส่วนลด ออกใบกำกับภาษีซ้ำ หรือจำเป็นต้องยกเลิกและออกใหม่หลังจากส่งให้ลูกค้าแล้ว เอกสารก่อนและหลังแก้ไขควรจัดเก็บให้สามารถเชื่อมโยงและตรวจสอบย้อนหลังได้ และผลการแก้ไขต้องสะท้อนในบัญชีและรายงานภาษีมูลค่าเพิ่มด้วย
6.4 ทดสอบก่อนเปิดใช้งานและตรวจสอบความสอดคล้องของข้อมูล
ในมุมมองของการควบคุมภายใน การเข้าสู่ระบบได้สำเร็จหรือออกใบกำกับภาษีทดสอบได้หนึ่งฉบับ ยังไม่เพียงพอที่จะยืนยันว่ากระบวนการทั้งหมดสามารถทำงานได้อย่างมั่นคง ก่อนเปิดใช้งานจริง กิจการควรตรวจสอบนิติบุคคลผู้สมัครและช่องทางที่เลือก การจดทะเบียนด้านภาษีและระบบ ข้อมูลพื้นฐาน สิทธิ์การออกใบกำกับภาษี การทดสอบรายการปกติและรายการผิดปกติ การรับเอกสารของลูกค้า การบันทึกบัญชี การกระทบยอดภาษี การเก็บรักษาไฟล์ และแผนสำรองเมื่อระบบขัดข้อง
เกณฑ์การยอมรับระบบภายในควรเน้นว่า ธุรกรรมปกติสามารถดำเนินต่อเนื่องได้ ธุรกรรมผิดปกติสามารถติดตามและแก้ไขย้อนหลังได้ และข้อมูลใบกำกับภาษีสามารถกระทบยอดกับแบบภาษีได้ อ่านเพิ่มเติม: คู่มือบริการด้านภาษีและบัญชีในประเทศไทย: พื้นฐานสำคัญของการปฏิบัติตามข้อกำหนดสำหรับธุรกิจต่างชาติ
7. ไทยคอร์คอนซัลติ้งสนับสนุนการวางแผนใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทยอย่างไร
การใช้ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทยต้องเชื่อมโยงข้อกำหนดทางภาษี รายการค้าที่เกิดขึ้นจริง และการทำงานของระบบเข้าด้วยกัน ไทยคอร์คอนซัลติ้งสามารถพิจารณาโครงสร้างนิติบุคคล ระดับรายได้ ประเภทลูกค้า ปริมาณใบกำกับภาษี และระบบปัจจุบันของกิจการ เพื่อให้การสนับสนุนดังต่อไปนี้:
- ประเมินว่ากิจการจำเป็นหรือเหมาะสมที่จะเริ่มใช้ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ในปัจจุบันหรือไม่
- ระบุช่องทางใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ที่เหมาะสม
- จัดทำแผนผังกระบวนการออกใบกำกับภาษีมูลค่าเพิ่ม
- ตรวจสอบข้อมูลลูกค้าและช่องข้อมูลในใบกำกับภาษี
- กำหนดความรับผิดชอบภายในสำหรับการออก ตรวจสอบ และอนุมัติใบกำกับภาษี
- ตรวจสอบความสอดคล้องระหว่างใบกำกับภาษี บันทึกบัญชี และข้อมูลในแบบภาษี
- วางข้อกำหนดสำหรับการแก้ไขใบกำกับภาษี การเก็บรักษาเอกสาร และการตรวจสอบอย่างต่อเนื่อง
- ประสานงานระหว่างทีมการเงิน สำนักงานบัญชีภายนอก และผู้ให้บริการระบบ
ขอบเขตบริการควรกำหนดตามระบบที่กิจการใช้อยู่ ปริมาณรายการค้า ข้อกำหนดของลูกค้า และการจัดสรรบุคลากรภายใน
8. คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ไม่ควรสรุปเพียงเพราะเข้าสู่ปี 2569 ว่ากิจการทุกแห่งต้องยุติการใช้ใบกำกับภาษีแบบกระดาษ กิจการควรตรวจสอบว่ามีกฎเกณฑ์เฉพาะ ข้อกำหนดของอุตสาหกรรม สัญญากับลูกค้า หรือนโยบายของกลุ่มบริษัทที่ใช้บังคับหรือไม่ หากยังไม่ได้เข้าสู่ระบบใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ เนื้อหา การออก การส่งมอบ และการเก็บรักษาใบกำกับภาษีแบบกระดาษยังต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง
ต้องยื่น ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์เปลี่ยนวิธีจัดทำและบริหารใบกำกับภาษี แต่ไม่ทดแทนการยื่นแบบภาษีมูลค่าเพิ่ม กิจการยังต้องยื่นแบบตามรอบเวลาที่ใช้บังคับ และตรวจสอบให้ข้อมูลในใบกำกับภาษี รายงานภาษีขาย สมุดบัญชี และแบบภาษีสอดคล้องกัน
สำนักงานบัญชีภายนอกสามารถช่วยด้านการจดทะเบียน การตรวจสอบ และการยื่นแบบได้ แต่ข้อมูลลูกค้า รายละเอียดรายการค้า สถานะการส่งมอบ และคำขอออกใบกำกับภาษีมาจากภายในกิจการ กิจการจึงยังควรเก็บอำนาจอนุมัติที่จำเป็นไว้ และกำหนดบุคลากรสำหรับตรวจสอบข้อมูลที่เกี่ยวข้อง
ไม่ควรสันนิษฐานว่าสามารถใช้ได้ทันที กิจการต้องตรวจสอบว่าระบบวางแผนทรัพยากรองค์กร (ERP) หรือระบบการเงินรองรับช่องข้อมูลในใบกำกับภาษีของไทย การรับรองทางอิเล็กทรอนิกส์ การส่งไฟล์ การแก้ไข และการเก็บรักษาหรือไม่ หากไม่รองรับ จะต้องเชื่อมต่อผ่านโมดูลท้องถิ่น ส่วนต่อประสานระบบ หรือแนวทางอื่นที่เป็นไปตามข้อกำหนด
การจัดทำและส่งใบกำกับภาษีในรูปแบบ PDF เพียงอย่างเดียวไม่ทำให้เอกสารนั้นเป็นใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ภายใต้ระบบภาษีของไทย กิจการยังต้องใช้ช่องทางที่กรมสรรพากรรับรอง และดำเนินการจดทะเบียน จัดทำ รับรอง ส่งมอบ และเก็บรักษาตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง PDF เป็นเพียงรูปแบบไฟล์ ส่วนความถูกต้องขึ้นอยู่กับช่องทางที่เลือกและการปฏิบัติตามเงื่อนไขทั้งหมด
ไม่ควรสรุปเช่นนั้น ณ วันที่ตรวจสอบข้อมูลสำหรับบทความนี้ ข้อมูลทางการที่มีอยู่ไม่สนับสนุนข้อสรุปว่ากิจการทุกแห่งในประเทศไทยต้องยุติการใช้ใบกำกับภาษีแบบกระดาษและเปลี่ยนมาใช้ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ทั้งหมด กิจการควรพิจารณาสถานะการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม ข้อกำหนดทางกฎหมายหรืออุตสาหกรรม สัญญากับลูกค้า และความจำเป็นในการดำเนินธุรกิจของตน
ตามข้อกำหนดปัจจุบันของกรมสรรพากร ช่องทางนี้มุ่งรองรับผู้ประกอบการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มที่มีคุณสมบัติตามกำหนด โดยเงื่อนไขสำคัญประการหนึ่งคือมีรายได้ต่อปีไม่เกิน 30 ล้านบาท อย่างไรก็ตาม การมีรายได้อยู่ในเกณฑ์ไม่ได้หมายความว่าจะเหมาะสมเสมอไป กิจการยังควรพิจารณาปริมาณใบกำกับภาษี ข้อกำหนดของลูกค้า การบริหารอีเมล การเก็บรักษาไฟล์ และการเติบโตในอนาคต
ทั้งสองแนวคิดไม่ใช่สิ่งที่ใช้แทนกัน ใบกำกับภาษีมูลค่าเพิ่มเกี่ยวข้องกับลักษณะทางภาษีของเอกสาร หน้าที่ในการออก และข้อมูลที่กฎหมายกำหนด ส่วนใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์เกี่ยวข้องกับวิธีจัดทำ รับรอง ส่งมอบ และเก็บรักษาเอกสารในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ แม้จะใช้ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์แล้ว กิจการยังต้องทำให้เนื้อหาในใบกำกับภาษีเป็นไปตามข้อกำหนดภาษีมูลค่าเพิ่ม
9. บทสรุป: ยืนยันหน้าที่ในการออกใบกำกับภาษีก่อนพิจารณาเปลี่ยนเป็นระบบอิเล็กทรอนิกส์
การพิจารณาใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ของไทยในปี 2569 ไม่ควรถามเพียงว่า “เป็นข้อบังคับทั้งหมดแล้วหรือไม่” กิจการควรยืนยันสถานะการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มและหน้าที่ออกใบกำกับภาษีก่อน จากนั้นจึงพิจารณาข้อกำหนดทางกฎหมายหรือสัญญาที่เกี่ยวข้อง ความต้องการของลูกค้า ปริมาณใบกำกับภาษี ความซับซ้อนของธุรกิจ และระบบปัจจุบัน เพื่อประเมินว่าควรเริ่มใช้งานในขณะนี้หรือไม่ และช่องทางใดเหมาะสมกว่า
ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ไม่ใช่เพียงการเปลี่ยนใบกำกับภาษีแบบกระดาษเป็นไฟล์ PDF กิจการยังต้องกำหนดใหม่ว่าใบกำกับภาษีจะจัดทำ รับรอง ส่งมอบ และเก็บรักษาอย่างไร รวมถึงข้อมูลจะเข้าสู่ระบบบัญชีและการยื่นแบบภาษีอย่างไร การกำหนดนิติบุคคลผู้ทำรายการค้า เวลาที่ต้องออกใบกำกับภาษี แหล่งข้อมูล และความรับผิดชอบของแต่ละฝ่ายก่อนเชื่อมต่อระบบ จะช่วยลดการแก้ไขด้วยมือและการตรวจสอบซ้ำหลังเปิดใช้งาน
เนื้อหานี้จัดทำขึ้นเพื่อการอ้างอิงเท่านั้น ไม่ถือเป็นคำแนะนำเฉพาะใด ๆ ไทยคอร์คอนซัลติ้ง ขอแนะนำให้คุณปรึกษาที่ปรึกษามืออาชีพตามความต้องการจริงของคุณ เพื่อให้ได้รับโซลูชันที่เหมาะสม ข้อมูลในบทความนี้เป็นเพียงการอธิบายเชิงทั่วไป ไม่ได้มุ่งเน้นไปที่สถานการณ์ขององค์กรหรือบุคคลใดโดยเฉพาะ ไทยคอร์คอนซัลติ้ง ไม่ได้ให้คำมั่นหรือการรับประกันใด ๆ เกี่ยวกับความถูกต้อง ความครบถ้วน หรือความทันเวลา ของข้อมูลดังกล่าว และไม่รับผิดชอบต่อผลที่เกิดขึ้นจากการใช้หรือการอ้างอิงข้อมูลนี้